Send As SMS

maandag, oktober 24, 2005

Hoi

Ik ben op essayvakantie. Betekent: geen tijd voor substantiële updates.

Ik lees De zon en de wereld van Arjen Duinker (Meulenhoff 2003). D.w.z. ik lees "De wereld" en luister naar "De zon": twee tweestemmige gedichten, de één in audio, de ander op papier. Erg Gertrude Stein wat betreft de herhalingen, doch dualistischer. Maarten Doorman snapt niet what the big deal is. Maar ja.

Ik snap wel waarom een cd is bijgeleverd. Twee verschillende stemmen (die van Duinker en Kees 't Hart) horen is toch iets anders dan twee verschillende drukwijzen (neutraal en vet) lezen. Een stem kun je sowieso moeilijk horen in letters, hoewel we wellicht altijd een stem achter de tekst aannemen. Maar TWEE stemmen, als het gaat om het verschil tussen die twee, de herhaling van een verschil, d.w.z. een ritme... Wordt moeilijk. Zeker met eenvoudige, "onpersoonlijke" regels als deze uit "De wereld":

Beeldschoon beeldschoon en traag
Zonder beelden
Zonder beelden
Niet als beelden
Niet als beelden
Zonder beelden
Zonder beelden
Beeldschoon beeldschoon
En traag

Je mist, denk ik, misschien niet het verschil in intonatie, maar wel het verschil in toon, als je het gedicht niet kunt vergelijken met de audio van "De zon". En dus mis je wat het gedicht drijft.

"De wereld" is trouwens wel te beluisteren op internet: hier (een eerdere versie?). Naast "De zon" (een eerdere versie?).

12 Comments:

Ruben van Gogh said...

Ja, en "de zon" wordt bij de radio-introductie van "de wereld" een "soort voorloper van dit werk" genoemd.
Nu bleek al met deze uitgave (bundel/cd) dat er ergens anders een uitgegeven tekst van "de zon" was, en nu dus ook een luisterversie van "de wereld". Er is duidelijk gekozen voor een – laten we zeggen – niet volledige uitgave. Het beluisteren van de een geeft een leesindicatie voor de ander en vice versa, zonder dat het daarmee een illustratie wordt voor de ander. Beide blijven zelfstandig overeind in een eigen vorm.

6:54 AM  
Martin van Kralingen said...

Vierstemmig kan trouwens ook. Dat gaat dan meer zo:

So you want to write a fugue.
You got the urge to write a fugue.
You got the nerve to write a fugue.
So go ahead, so go ahead and write a fugue.
Go ahead and write a fugue that we can sing.

Pay no heed, Pay no mind.
Pay no heed to what we tell you,
Pay no mind to what we tell you.
Cast away all that you were told
And the theory that you read.
As we said come and write one,
Oh do come and write one,
Write a fugue that we can sing.

Now the only way to write one
Is to plunge right in and write one.
Just forget the rules and write one,
Just ignore the rules and try.

And the fun of it will get you.
And the joy of it will fetch you.
Its a pleasure that is bound to satisfy.
When you decide that John Sebastian must have been a very personable guy.

Never be clever
for the sake of being clever,
for the sake of showing off.

For a canon in inversion is a dangerous diversion,
And a bit of augmentation is a serious temptation,
While a stretto diminution is an obvious allusion.

For to try to write a fugue that we can sing.

And when you finish writing it
I think you will find a great joy in it.

or so...
Nothing ventured, nothing gained they say
But still it is rather hard to start.

Well let us try right now.
Now we are going to write a fugue.
We are going to write a good one.
We are going to write a fugue ... right now.


Tekst en muziek zijn van Glenn Gould.

8:56 AM  
Martin van Kralingen said...

p.s.
Meer over bovenstaande onder andere hier:
http://aix1.uottawa.ca/~weinberg/fugue.html

8:59 AM  
Martin van Kralingen said...

Vooruit dan maar.
Beluisteren kan hier:
http://www.f1d0.com/GlennGould-SoYouWantToWriteaFugue.mp3

9:43 AM  
Ruben van Gogh said...

Martin, leuk om het ook te horen. Maar een 4-stemmige uitvoering is natuurlijk wat anders dan een 4-stemmig gedicht: zelfs al komt het 4-stemmig pas tot z'n recht.

11:02 AM  
Ruben van Gogh said...

Overigens hier een tweestemmig gedicht van mij:
http://coornhertstraat.ylab.nl/tweegesprek.htm

11:03 AM  
Martin van Kralingen said...

Grappig Ruben,
heb je dit ook tweestemmig uitgevoerd, of met zoiets als een buikspreekpop op schoot?

Wat die meerstemmigheid betreft. Je kan natuurlijk een gedicht met twee of meer stemmen schrijven. Maar er zijn ook andere opties denkbaar. Glenn Gould zei ooit in een interview (het zit ook als scène in die film van Girard) dat je in ons moderne alledaagse leven je ogen maar hoeft te sluiten, om overal fuga's te kunnen horen (flarden van gesprekken, radio's en tv's die aan staan, verkeer op straat etc.).

Bij wijze van spielerei heb ik bovenstaande gedachte verwerkt in dit gedicht:

WEERSVERANDERING

Weer
Verandert sluipend
Meer en meer
Zweven er blokken goed of slecht
Maar keer op keer vooral weer
Onderbroken weer door onze ether

vorst aan de grond gaat in het oosten in de mist
over

de invloed van te dure lening boven IJsland
die later op de dag als lichte sneeuwval voor de zon oplost

met rimpels van een naderende liposomenstoring

geleidelijk landinwaarts binnentrekkend volgens de
radarbeelden hier

en daar een inlegkruisje dat verschuift

langs naderende flanken van een rug van hoge luchtdruk


Goed weer
Wordt mede mogelijk
Tussen bedrijven door
Die ons weer aftrekken
Van hun belasting
Zo wordt het morgen beter

12:01 PM  
Martin van Kralingen said...

Overigens Ruben, had Gould voor de CBC ooit een aantal radioprogramma's ontworpen op basis van zijn concept van 'Contrapuntal Radio'. Geïnspireerd door de opvattingen van Marshall McLuhan.
Onderstaande link (fragment uit 'The Idea of North') mag je beslist niet missen. Er staan er nog meer op dezelfde webpage.
http://archives.cbc.ca/IDCC-1-68-320-1709/arts_entertainment/glenn_gould/

12:23 PM  
Samuel Vriezen said...

Erg grappig, die Gould, maar als we dan toch in de melige-fuga-bui zijn moet ik toch weer op Toch wijzen, de auteur van de Geographical Fugue - Martin kent de link al.

Ik ben een groot fan van zowel Stein als "De zon en de wereld", maar ik had de link nog niet gelegd. Vooral waarschijnlijk omdat Duinker juist, bijna op het irritante af, met concrete begrippen werkt. Het is absoluut een poezie waarin, zoals Stein zegt, de naam van de dingen herhaald wordt; de naam van de dingen - van de zon in het bijzonder - wordt bijkans zo aggressief in je gezicht gesmeten dat je na enige tijd begint af te vragen of de dingen nog wel bestaan. Stein's teksten lijken eerder het bestaan van de dingen veilig te willen stellen, door ze eigenlijk nooit echt te noemen, door uitstel: daarom was ze misschien ook meer verzot op voorzetsels en werkwoorden dan op zelfstandige naamwoorden. (Ik overweeg trouwens de laatste tijd een essay'tje over ongeveer deze materie: het zou over Gertrude Stein en Gertrude Starink gaan, maar ik wilde inderdaad een bijrol reserveren voor Duinker).

1:16 PM  
Ruben van Gogh said...

Ja maar Martin, hoe aardig ook; dat is geen meerstemmig gedicht, hoogstens een weerstemmig gedicht of een gedicht gebaseerd op stmfragmenten.
Bij een meerstemmig gedicht denk ik toch meer (of weer) aan meerdere stemmen, die, wellicht als in de hier gelinkte stemfuga's, samen spreken.
Dus sprekende stemmen vs gehoorde en vervolgens opgeschreven stemmen.

1:45 PM  
Martin van Kralingen said...

Oh geen verschil van mening hoor. Ik vind die meerstemmige gedichten van Duinker een prachtige illustratie van een toch wel heel bijzonder genre. Die cd heb ik nu al aan heel wat mensen laten horen en die gingen allemaal ook echt zitten luisteren, met het gevoel erin meegenomen te worden.
Dit is niet zomaar taal, hier gebeurt iets. Iets dat in veel opzichten opstijgt uit elementen die volgens mij meer op muzikaliteit dan op voordracht zijn terug te voeren.

2:04 PM  
Samuel Vriezen said...

Dat 'muzikale' bij Duinker heeft, denk ik, te maken met de manier waarop de herhaling- en permutatie-technieken aan de woorden een ondoordringbaar karakter geven. Zo benadert de taal het, irritante, zomaar-gegeven-zijn wat geluid (ihb. instrumentaal en/of electronisch geluid) ook heeft en dat vaak als betekenisloos gedacht wordt. Het muzikale zit denk ik niet zozeer in de klank of het ritme.

(Dat zou dan ook een contrastpunt kunnen zijn met Stein: bij haar zit alles in het ritme, ritme als de vaart van de tekst, die voort wordt gestuwd door al die voorzetsels en komma's waar ze zo van houdt.)

2:35 PM  

Een reactie plaatsen

<< Home