Send As SMS

vrijdag, september 23, 2005

DICHTERSALFABET: De C van Capelleveen

Han van der Vegt gaat dactylische hexameters schrijven. Dat vind ik een opwindend idee, juist omdat het nergens op slaat. De keuze voor een uitdrukkingsvorm is naast een individueel-poëticale ook altijd een "ideologische" keuze. De keuze voor een metrische vorm vrijwel zonder geschiedenis in Nederland, een vorm "die niet bij het Nederlands zou passen", zoals Van der Vegt opmerkt, zegt iets over zijn verhouding tot de Nederlandse literatuur en geschiedenis, maar ook tot de hedendaagse poëzie, waarin strenge metriek eerder uitzondering dan regel is, om van de dactylische hexameter maar te zwijgen. Hopelijk hebben we hier niet te doen met een geval van al te gemakkelijk literair anti-chauvinisme ("de Amerikanen doen alles beter", of hier: "de Antieken deden alles beter"), maar komt het tot een productieve operatie op de Nederlandse taal.

Paul van Capelleveen, ondertussen, schrijft zo nu en dan de overbekende jambische vijfvoeter, waar Van der Vegt een broertje dood aan heeft. Ik citeer uit het tweede gedicht van de cyclus "Tussenstation" uit Laatste metamorfose (Meulenhoff 2004):
De Middellandse Zee was onze zee.
Ik trok hem op het bed. Slaap gold als excuus.
Het onvolmaakte hinderde mij niet.
Wij leidden toen een makkelijk bestaan.
We liggen wakker. Buiten ratelt een geweer.
Ouderdom en doodslag tornen aan excuses.
De eerste regel is te lezen als een volmaakte jambische pentameter: "De MIDdelLANDse ZEE was ONze ZEE." Regel en zin vallen al samen en de metrische volmaaktheid brengt nog een extra aura om de mededeling aan. Jammer genoeg betreft het een lullige mededeling van het caliber "We'll always have Paris". Ja, Capelleveen is wat melancholischer dan Hollywood. Maar is melancholie eigenlijk niet gewoon lulligheid met Schubert i.p.v. Korngold op de achtergrond?

Aan de andere kant, het samenvallen van zin en regel komt door de hele cyclus zo vaak voor, dat de regel ook weer niet alle aandacht naar zich toe trekt. Het uiterst spaarzame gebruik van enjambement leidt af van de lulligheid van die ene regel: mooi. Maar dit komt het gedicht als geheel niet ten goede.

Ik begrijp niet waarom zoveel regels in "Tussenstation" moeten eindigen met een syntactische pauze, en dan nog wel met een punt. Is een zin als "Wij leidden toen een makkelijk bestaan" zo'n sterk statement dat het een regel voor zichzelf verdient? Of wint de zin juist aan kracht doordat hij geïsoleerd wordt? Geen van beide is het geval. Het is gewoon geen boeiende zin en zijn isolatie valt tussen tig andere geïsoleerde regels totaal niet op.

Ik wil geen pleidooi houden voor metrische poëzie, maar als een vast metrum ontbreekt (zoals hier) en als de zinnen op vergelijkbare wijze grammaticaal geconstrueerd zijn (zoals hier), dan is een regelmatig enjambement het belangrijkste middel om het gedicht ritmisch spannend te houden. Anders krijgt de lezer al snel de indruk met opgehakt proza van doen te hebben. Lees de laatste vier regels van de bovenstaande passage eens hardop. Lees dan de prozaversie hardop:

Het onvolmaakte hinderde mij niet. Wij leidden toen een makkelijk bestaan. We
liggen wakker. Buiten ratelt een geweer. Ouderdom en doodslag tornen aan
excuses.
Als u verschil hoort, ontvang ik graag een audiobestand met het bewijs.

Voor verdere studie: een interview met Capelleveen.


*

Tenslotte wil ik nog even propaganda maken voor de omsingeling van het Binnenhof MORGEN, zaterdag 24 september om 13 uur. U kunt vast wel iets verzinnen om boos over te zijn. Bovendien wordt het een mooie dag.

6 Comments:

Anonymous said...

Is Britney Spears the hottest query in the Blogosphere?
In honor of Elliot Back , who was earlier featured as part of the Blog Herald's 100 blog in 100 days promotion, I'm going to join the same experiment, if only to see if I can beat Elliot himself on ...
Hey, you have a great blog here! I'm definitely going to bookmark you!
I have a Travel site. It pretty much covers Travel related stuff.
Come and check it out if you get time :-)

7:53 PM  
Jeroen Mettes said...

Of course she is.

8:06 PM  
Erwin Troost said...

Waar is Chabot ook alweer?

8:44 PM  
Jeroen Mettes said...

Chabot komt eraan. Hij stond voor Capelleveen in de kast, maar ik dacht: het alfabet verdient toch wel wat respect.

Heb je aandelen in Chabot?

8:50 PM  
Erwin Troost said...

Nee, was gewoon benieuwd wat iemand over Chabot te zeggen heeft. Na het zien van de DVD Brood, Chabot & Deelder ben ik mijn mening vergeten over de twee dichters.

8:59 PM  
Jeroen Mettes said...

Zo erg?

9:57 PM  

Een reactie plaatsen

<< Home